Танылмагъан кърал

Танылмагъан къраллакъраллыкъны бютеу ышанлары болгъан (халкъы, территориясында контроль, хакъ бла оноу системасы, фактлы суверенитети) алай а БМО-ну членлери болгъан къралланы джанындан дипломатия танымы болмагъан кърал къуралышладыла.

██ БМО-гъа кирген къралла танымагъандыла ██ Бир неда талай БМО-гъа кирген таныгъанды ██ БМО-гъа кирген къралланы кёбюсю таныгъанды ██ Талай он кърал таныгъан, кеслерини власть органлары болгъан, алай а даулу территорияла

Джарым танылгъан къраллаБМО-ну бир-бир къраллары таныгъан, алай а БМОгъа кирмеген къралладыла; ол себебден аланы халкъла арасы илишкилери ала бла аланы таныгъан БМО-гъа кирген эмда алача джарым танылгъан, танылмагъан къралланы арасы бла чеклиди.

Джарым танылмагъан къралла — БМО-ну члени болгъанлыкъгъа, БМО-гъа кирген талай кърал таныргъа унамагъан къраладыла.

Танылмагъан къралланы виртуал къралдан айырыргъа керекди. Алай а аланыда талайы танылмагъан статусха келише кетедиле.

Танылмагъан къралланы къуралыууПравить

Танылмагъан къралла ала бла ала чыкъгъан кърал къуралышланы арасында керекли хакъ илишкле болмагъаны себебли къураладыла. Танылмагъан къралланы къуралгъан чурумлары бла ма быллайлагъа юлеширге боллукъду:

  1. Революцияланы сылтауу бла къуралгъан къралла. Сёз ючюн: СССР-ни къуралыууну эмда РоссиядаГраждан къазауатны кёзюуюнде къуралгъан къралла (1917-1924).
  2. Миллет-азатланыу кюрешде (сепаратизм) къуралгъан къралла, алагъа «кеслерин баямлагъан къралланы» санайдыла — ол деген, декларация бла неда башха закон бла, кесамат бла кеслерини бойсунмазлыкъларын баям этиудю: АБШ 1776 джылда бойсунмазлыгъын баямлайды;
  3. Къазауатдан сора юлешиниуден къуралгъан къралла. Сёз ючюн: Герман Демократ Республика бла Германияны Федератив Республикасы; Корей Халкъ-Демократ Республика бла Корея Республика; Вьетнам Демократ Республика бла Вьетнам Кърал, Къытай Халкъ Республика бла Къытай Республика. Аллай къралла аллында бир-бирлерин таныргъа унамайдыла.
  4. Метрополияларындан эркин болгъан колониялада къуралгъан къралла.

Бусагъатдагъы танылмагъан эмда джарым танылгъан къраллаПравить

1990 джыллада СССР бла Югославияны чачылыуундан сора, аны бла байламлы миллет-территория урушланы эсеби болуб талай танылмагъан къраллыкъ къурулгъанды (Тау Карабах Республика, Приднестровье Молдаван Республика, Къыбыла Тегей, Абхазия, Республика Сербска Краина, Республика Сербска, Косово). Бу джол дуния бирлиги къаты позицияны алгъанды, эмда "къралланы бютёулюгю" принципни "миллетни кеси джолун сайлау" принципден баш кёргенди. Джангы къраллыкъланы таныргъа унамагъанды. Аны себеби болуб, постсовет "танылмагъан къралланы" феномени чыкъшъанда-статуслары белигили болмаъан, танылмагъан, алай а къуралыб бошагъан къралла къуралгъандыла. 1995 джылда Сербска Краинаны территорисында Хорватия суверенитетин орнуна салгъанды, Сербска Краина джокъ болгъанды. 1999 джылда Россия Ичкерияны къурутуб, территорияны кесини хакъ майданына къайтаргъады, 2009 джылда Шри Ланка Тамил-Илам тутхан территорияланы ариулаб къралны бирлешдиргенди. 2008 джыл, Россия Гюрджюню Къыбыла Тегей кесиники санагъан джерню башында юрисдикциясын орнуна салыргъа излегенин, аскер кюч бла тохтатханды. 2001 джыл постсовет танылмагъан къралла кеслерини Танылмагъан Къралланы Бирлиги атлы организацияларын къурагъандыла.

Танылмагъан эмда джарым танылгъан къраллаПравить

Кеслерини территорияларын толу контроль этген, джарым танылгъан къраллаПравить

  •   Абхазия — Гюрджюню конституциясын кёре Гюрджюню къурамында автном республикады; 1992 джылдан бери, танылмасада кертиликде бойсунмагъан къралды. Кърал багъымсызлыгъы 2008 джыл БМО-ну юч члени бла танылгъанды (Россия, Никарагуа эм Венесуэла).
  •   Шимал Кипр 1974 джыл,кипрчи тюрклюлени энозисден къутхарыр ючюн, тюрк аскерлени Кипр айрымканны шималын алгъанындан сора баямланнганды. Алай а бойсунмазлыгъын 1983 баям этгенди. 2004 джыл ШКТР-ны территориясы де-юре Европа Бирлигине Кипр Республиканы юлюшю кибик киргенди, алай а анда джашагъан адамла Европаны гражданларына саналмайдыла. Тюркия таныгъанды.
  •   Къыбыла Тегей — Гюрджюню конституциясына кёре талай районуну арасында юлешинибди. 1991 джыл эркинлик алгъанды, 2008 джылдан бери БМО-ну юч члени бла танылгъанды (Россия, Никарагуа эм Венесуэла).

Территориялырын толу контроль этелмеген, джарым танылгъан къраллаПравить

  •   Косово Республика — Сербияны конституциясына кёре Косова эм Метохия атлы автоном крайды. БМО-ну Къоркъуусузлугъуну Кенгешине 1244-чю резолюциясына кёре, халкъла арасы оноудады. 2008 джыл косовочу властла бойсунмазлыкъны баям этгендиле. Бусагъатха дери 62 кърал таныгъанды. Косово Республиканы властлары шимал джанын контроль этелмейди, анда джашагъан серблиле бойсунмайдыла албан правительствогъа.
  •   Сахара Араб Демократ Республика 49 кърал бла танылады, Афиркан бирликни члениди. Алай а джерини кёбюсю Мароккону къолундады.
  •   Эркин Кашмир, 1949 джыл Биринчи индий-пакистан къазауатдан сора баямланнганды. Эркинлиги къуру Пакистан джанындан танылгъанды. Бусагъатда Пакистанны провинциясыды дерге боллукъду. Территориясыны кёбюсю Индияны контролундады. Индияда ол джер Джамму эм Кашмир деген штатха саналады.
  •   Палестина 97 кърал бла танылады, бусагъатда Палестина де-факто эки къралгъа юлешиннгенди: Иорданны кюнбатыш джагъасы бла Газаны секторуна. ХАМАС террорист организация Газаны секторунда оноуну джюрютеди, алай бир деб бир кърал танымагъанды.
  •   Къытай Республика Тайвань айрымкан бла талай ууакъ айрымканланы тутады къолда. Къытайда 1949 джыл граждан къазауатда хорланыб, закон правительствосу Тайвангъа къачыб къутулады коммунист кючледен. 1971 джыл Тайвандагъы правительство дипломат таныуун тас этеди, аны орнуна бютеу халкъла арасы организациялада Къытайны территориясыны кёбюсюн къолда тутхан Къытай Халкъ Республика алады.

Территориясыны кёбюсюн контроль этген, танылмагъан къраллаПравить

Алгъыннгы СССР-ни территориясындаПравить

Сомалини территориясыПравить

  •   Сомалиленд 1991 джылдан шимал къауумла Эркин Республика Сомалилендни баямлагъандыла. Сомалини 18 бёлюмюнден 5-си киреди.
  •   Пунтленд (1998) Сомали федератив къралгъа кирир муратлыды.
  •   Гальмудуг (2006) Сомали федератив къралгъа кирир муратлыды.
  •   Нортленд (2008)

Джарым танылмагъан къралПравить

Бир-бирледе танылмагъан къраллагъа саналгъан къуралышлаПравить

Виртуал къралла (ингил. «micronations» неда «virtual states») — адамла къуралыб, кеслерини суверенитетлерини баямлагъан къуралышладыла. Асламысында ала къраллыкъгъа керекли ышанланы джюрютмейдиле, алай а бир-бирледе, бир-бир ышанлары бла танылмагъан къраллагъа саналадыла

  •   Силенд — 1967 джыл британ аскерни оставкада майору Пэдди Рой Бэйтс, Шимал тенгизни, нейтрал сууларында ораналгъан Рафс-Тауэр атлы хайырланмагъан, иесиз британ платформада эркин къралны баямлагъанды. 1968 джыл, британ сакълаучу катер платформагъа джууукълашханында герох атыула бла тюбегенди. Андан сора британ сюдге берилгенди, алай а сюд бу ишни британ юрисдикцияны тышында болгъанды деген оноуну чыгъыргъанды. Бир-бир тинтиучюлени оюмларына кёре, Силенд, Пэдди Рой Бэйтс бла бютеу территориясыны контролун тутханы, башха кърал ышанлары болгъаны себебли, танылмагъан кърал статусдады