Баш менюну ач
Disambig colour.svg    Бу атны (неда терминни) башха магъаналары да барды, къарагъыз: Айрымкан (магъаналары).
Уллулугъу бла дунияда тёртюнчю айрымкан болгъан Мадагаскарны спутникден этилген фотографиясы

Айрымкан неда айрыкам — тёрт джанындан да суу бла къуршаланнган эмда суудан дайым (тенгизни эм бек кёлтюрюлюуюню сагъатында да) мийик болгъан джер кесекди. Айрымканла материкледен ёлчелерини гитчеликлери бла башха боладыла (эм гитче континент болгъан Австралиядан юч къатха гитче Гренландия, майданы эм уллу айрымканнга саналады). Айрымканла бирем-бирем боладыла эмда къауумла — архипелагла боладыла.

Айрымканланы тюрлюлериТюрлендир

Айрымканла, джаратылгъанлары бла эмда материклеге кёре орналгъанлары бла айырылыб таныладыла. Алай а тамал бёлюнюу, тенгиз сууда орналгъан айрымканлагъа эмда тузсуз сууда орналгъан айрымканлагъа бёлюнюудю.

География орналгъанларына кёре океанладагъы эмда тенгизледеги айрымканла — континентни (материкни), джаяу зонаны эмда океанныкъыла боладыла.

Тенгиз суу орунлада орналгъан айрымканла джаратылгъанларына кёре бёлюнедиле:

  • тамырлы магъаданладан къуралгъанла;
  • сууну (толкъунланы) аккумулятив иши къурагъан;
  • откъусладан эмда балчыкъвулкандан къуралгъанла;
  • коралладан къуралгъанла.

Майданлары 30 000 км²-ден кёб болгъан айрымканлаТюрлендир

Айрымканны аты Майданы (км²) Кърал
1 Гренландия 2 175 600   Дания
2 Джангы Гвинея 790 000   Индонезия эмда   Папуа — Джангы Гвинея
3 Калимантан (Борнео) 737 500   Бруней,   Индонезия,   Малайзия
4 Мадагаскар 587 041   Мадагаскар
5 Баффинни Джери 507 451   Канада
6 Суматра 425 000   Индонезия
7 Хонсю 227 414   Япония
8 Уллу Британия 219 000   Великобритания
9 Виктория 217 291   Канада
10 Элсмир 196 236   Канада
11 Сулавеси 174 600   Индонезия
12 Къыбыла айрымкан 150 737   Джангы Зеландия
13 Ява 126 700   Индонезия
14 Шимал айрымкан 114 050   Джангы Зеландия
15 Ньюфаундленд 108 860   Канада
16 Куба 105 007   Куба
17 Лусон 104 688   Филиппинле
18 Исландия 102 828   Исландия
19 Минданао 94 630   Филиппинле
20 Ирландия 84 406   Уллу Британия эмда   Ирландия Республика
21 Хоккайдо 78 073   Япония
22 Сахалин 76 400   Россия
23 Гаити 74 700   Гаити эмда   Доминикан Республика
24 Банкс 70 028   Канада
25 Шри-Ланка 65 268   Шри-Ланка
26 Тасмания 60 637   Австралия
27 Девон 55 247   Канада
28 Шимал айрымкан, Джангы Джер 48 904   Россия
29 От Джер 47 992   Аргентина эмда   Чили
30 I Александрны Джери 43 200     Антарктида
31 Аксель-Хайберг 43 178   Канада
32 Мелвилл 42 149   Канада
33 Саутгемптон 41 214   Канада
34 Маражо 40 100   Бразилия
35 Шпицберген 39 044   Норвегия
36 Кюсю 36 555   Япония
37 Джангы Британия 36 514   Папуа — Джангы Гвинея
38 Тайвань 35 801   Къытай Республика
39 Хайнань 33 572   Къытай Халкъ Республика
40 Уэльсли принцни айрымканы 33 339   Канада
41 Къыбыла айрымкан, Джангы Джер 33 275   Россия
42 Ванкувер 31 285   Канада
43 Тимор 30 777   Кюнчыгъыш Тимор эмда   Индонезия

АвстралияТюрлендир

Адетге кёре Австралияны гитче континентге санайдыла, алай а Австралияны айрымкан неда айрымкан-материк кибик тюшюннгенле да бардыла[1][2][3].

Россияны эм уллу айрымканларыТюрлендир

БелгилеТюрлендир