Империализм

Империали́зм (фр. impérialisme, ингил. imperialism, нем. Imperialismus, чыкъгъаны лат. imperium — власть, бийлик) — бир къралны неда миллетни башха къралгъа неда миллетге кесини хайыры ючюн къадарлгъаны, аланы кючлегерге излегениди.

Сесил Джон Родс (Cecil John Rhodes), De Beers тамалын салгъанды, Умутну мысыдан — Каирге дери темир джол ишлерге излейди.[1]

Империализм терминни тамалы латинча “imperium” сёзден къуралгъанды, магъанасы власть, бийлик болгъанды. Аны тышында Францияда 1830 джыллада Наполеонну империясыны джакълагъанланы белгилер ючюн хайырланнгандыла бу терминни, кечирек 1848 джылдан сора Наполеон III-ню аман кърал оноуун белгилегендиле бу сёз бла. Алай а бусагъатда магъанасы бла 1870 джыллада Ингилизде джайылыб башлагъанды

Тюрлю-тюрлю авторла империализмни былай танытадыла:

  • Бир къралны башха къралладан неда халкъладан сыйырыб джерин кенгертиую;
  • Бир миллетни неда джамагъатны башха миллетни неда джамагъатны джасакъгъа зорлауу;
  • Бир миллетни неда джамагъатны башха миллетни неда джамагъатны джерлериндеги байлыкъланы хайырландырыууду;
  • Бир къралны неда джамагъатны башха бёлгеге кесини культурасыны джаыуу эмда алайыны халкъыны къул этиб хайырланыууду.

ТарихиПравить

Collier's Encyclopedia империализмни тарихини юч кёзюуге юлешеди: Биринчиси, XVI ёмюрге дери баргъан эмда империяланы кенгериулери бла байламлы кёзюудю; экинчиси география ачылыула бла башланыб XIX ёмюрге дери баргъан империализмди — эски империализм атны джюрютеди; ючюнчюсю джангы империализмди эмда 1880 джыллада башланнганды, колониялагъа джангыдан интерес чыкъгъанды, эмда Азия бла Африканы джангыдан юлешиу башланнганды.

БелгилеПравить

  1. S. Gertrude Millin. Rhodes. London: 1933. P. 138
   Викигёзенде (Wikimedia Commons'да) бу категориягъа келишген медиа-файлла табарыкъсыз: Империализм.